Een patiënt in een psychiatrische crisis: de spanning loopt op, het gedrag wordt onvoorspelbaar en de druk om in te grijpen neemt toe. Wat doe je op zo’n moment? Wanneer schaal je op, en hoe voorkom je dat de situatie escaleert of dat je moet terugvallen op dwang? Juist in deze situaties komt het aan op scherp klinisch redeneren en samenwerking.
Binnen de acute psychiatrie staat daarom niet alleen de aandoening centraal, maar vooral de vraag: hoe bied je passende zorg in een situatie waarin spanning, risico en kwetsbaarheid samenkomen? Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk vraagt dit om zorgvuldig klinisch redeneren en intensieve samenwerking. Het High & Intensive Care (HIC)-model biedt hiervoor een kader. In dit artikel lees je wat HIC is, waarom het is ontwikkeld en wat werken volgens dit model vraagt van zorgprofessionals. Het artikel is gebaseerd op hoofdstuk 1 ‘Ontwikkeling en essenties van HIC’ uit het Werkboek HIC.
Wat is HIC?
High & Intensive Care, vaak afgekort tot HIC, is een gesloten opnameafdeling binnen de geestelijke gezondheidszorg voor mensen die een acute psychiatrische crisis doormaken. Op een HIC-afdeling krijgen patiënten tijdelijk intensieve zorg en behandeling, met als doel hen weer grip te laten krijgen op hun situatie en hun leven.
De afdeling is zo ingericht dat zorg flexibel kan worden op- en afgeschaald, afhankelijk van wat de patiënt op dat moment nodig heeft. Binnen HIC wordt gewerkt met een high care- en intensive care-gedeelte, waarin verschillende niveaus van intensieve begeleiding mogelijk zijn.
Het gaat daarbij niet alleen om het verminderen van klachten. Minstens zo belangrijk is het hervinden van eigen regie en het herstellen van contact met de omgeving. Een opname op een HIC-afdeling is dan ook altijd tijdelijk en maakt deel uit van een groter behandeltraject, waarin ambulante zorg een centrale rol blijft spelen.
Waarom is HIC ontwikkeld?
De ontwikkeling van het HIC-model hangt samen met bredere veranderingen in de psychiatrie. Waar zorg vroeger vooral binnen instellingen plaatsvond, is er steeds meer aandacht gekomen voor behandeling in de eigen leefomgeving. Tegelijkertijd bleek dat er situaties blijven waarin een crisis zo ernstig is dat opname noodzakelijk is.
Daarbij groeide de behoefte aan zorg die minder gericht is op beheersen en meer op contact, herstelondersteuning en het voorkomen van dwang. Het HIC-model is ontwikkeld om juist in die situaties passende, mensgerichte zorg te bieden.
Hoe werkt HIC in de praktijk?
In de praktijk betekent werken volgens het HIC-model dat zorg flexibel kan worden opgeschaald wanneer dat nodig is. Binnen de afdeling wordt gebruikgemaakt van verschillende intensiteitsniveaus, zodat de zorg steeds aansluit bij de actuele situatie van de patiënt.
Dat kan betekenen dat een patiënt binnen korte tijd verschillende niveaus van begeleiding doorloopt: van intensieve nabijheid op de intensive care naar meer ruimte op de high care, en weer terug als de situatie daarom vraagt. Het continu afstemmen van deze zorgintensiteit is kenmerkend voor het werken op een HIC-afdeling.
Een multidisciplinair team van onder andere psychiaters, verpleegkundigen, psychologen en ervaringsdeskundigen werkt daarbij nauw samen. Ook naasten en ambulante behandelaren worden actief betrokken. De ambulante behandeling blijft leidend, ook tijdens de opname.
Het doel is om de opname zo kort mogelijk te houden en de terugkeer naar het dagelijks leven zo goed mogelijk te ondersteunen.
Herstel en eigen regie als uitgangspunt
Een belangrijk uitgangspunt van HIC is dat herstel centraal staat. Herstel betekent niet alleen het verminderen van symptomen, maar vooral het opnieuw vormgeven van het leven, ook met kwetsbaarheden.
Binnen HIC wordt daarom gewerkt vanuit een herstelondersteunende visie, waarin de patiënt actief wordt betrokken en eigen regie zoveel mogelijk wordt gestimuleerd. Ook wordt ernaar gestreefd om verplichte zorg zoveel mogelijk te voorkomen en alleen in te zetten als uiterste middel.
Wat vraagt dit van zorgprofessionals?
Werken op een HIC-afdeling betekent opereren in een dynamische omgeving waarin situaties snel kunnen veranderen. Tegelijk vraagt het juist om aandacht, nabijheid en het vermogen om contact te maken, ook wanneer dat moeilijk is.
Zorgprofessionals werken intensief samen in een multidisciplinair team en moeten continu schakelen tussen observeren, handelen en reflecteren. Het vraagt om klinisch inzicht, maar ook om sensitiviteit voor de persoon achter het gedrag.
Het is die combinatie van intensiteit en mensgerichtheid die het werken volgens het HIC-model zo uitdagend en betekenisvol maakt.
Verder lezen: van theorie naar praktijk
In de praktijk roept werken volgens het HIC-model vaak nieuwe vragen op: hoe schaal je zorg verantwoord op en af? Hoe maak je contact in situaties van hoge spanning? En hoe voorkom je dwang zonder veiligheid uit het oog te verliezen?
Het Werkboek HIC biedt hiervoor concrete handvatten. Van de basisprincipes tot uitgewerkte interventies en werkwijzen: het helpt professionals om herstelgerichte, intensieve zorg daadwerkelijk vorm te geven in de dagelijkse praktijk.
Verder lezen: van theorie naar praktijk
In de praktijk roept werken volgens het HIC-model vaak nieuwe vragen op: hoe schaal je zorg verantwoord op en af? Hoe maak je contact in situaties van hoge spanning? En hoe voorkom je dwang zonder veiligheid uit het oog te verliezen?
Het Werkboek HIC biedt hiervoor concrete handvatten. Van de basisprincipes tot uitgewerkte interventies en werkwijzen: het helpt professionals om herstelgerichte, intensieve zorg daadwerkelijk vorm te geven in de dagelijkse praktijk.
