Veel zorgprofessionals zien zichzelf als open en onbevooroordeeld. Dat is een belangrijk uitgangspunt. Tegelijk vraagt goede zorg voor lhbtq+-cliënten soms om meer dan goede bedoelingen alleen.
Dat is een van de belangrijkste boodschappen van Het maakt wél uit van de Amerikaanse psychotherapeut en seksuoloog Joe Kort. In het boek laat hij zien dat goede bedoelingen kunnen tekortschieten wanneer kennis over de leefwereld van lhbtq+-personen ontbreekt. Wie niet weet welke rol schaamte, minderheidsstress, afwijzing of heteronormativiteit kunnen spelen, mist mogelijk een belangrijk deel van de hulpvraag. Niet uit onwil. Wel met gevolgen voor de behandeling.
Waarom dit onderwerp aandacht verdient
Lhbtq+-zijn veroorzaakt op zichzelf geen psychische klachten. De problemen ontstaan eerder door wat mensen meemaken in een omgeving die hen niet altijd accepteert, begrijpt of beschermt. Dat begint vaak al vroeg. Veel lhbtq+-personen groeien op met de boodschap dat zij afwijken van wat vanzelfsprekend wordt gevonden. Die boodschap kan expliciet zijn, maar ook subtiel doorklinken in opmerkingen, stiltes en aannames over relaties, gezin en toekomst. Die ervaringen neemt iemand mee de spreekkamer in. Wie met lhbtq+-jongeren werkt, moet oog hebben voor eenzaamheid, pesten, zelfverwonding, suïcidaliteit en het belang van steun van ouders, school en omgeving.
Meer dan goede bedoelingen
Een veelgehoorde opvatting in de zorg is dat seksuele oriëntatie of genderidentiteit er niet toe zouden moeten doen. Mensen zijn mensen, zeggen hulpverleners dan. Of: ik behandel iedereen hetzelfde.
Maar een lesbische vrouw, homoseksuele man, biseksuele persoon of transgender cliënt beweegt zich niet altijd door dezelfde maatschappelijke werkelijkheid als een cisgender heteroseksuele cliënt. Ervaringen met afwijzing, discriminatie, onveiligheid of voortdurende alertheid kunnen invloed hebben op zelfbeeld, relaties, stressniveau en mentale gezondheid. Klachten die voortkomen uit die context verdienen aandacht.
Het probleem heet minderheidsstress
Een terugkerend thema in het boek is minderheidsstress: de extra psychologische belasting die ontstaat wanneer mensen structureel te maken krijgen met stigma, uitsluiting of de verwachting dat zij zich moeten aanpassen.
Dat kunnen grote gebeurtenissen zijn, maar ook kleine ervaringen. Een collega die vanzelfsprekend uitgaat van een heteroseksuele relatie. Een zorgverlener die onbewust aannames doet. Een cliënt die eerst moet aftasten of het veilig genoeg is om eerlijk te zijn. Voor hulpverleners is het belangrijk om die context te herkennen. Niet als achtergrondinformatie, maar als onderdeel van de hulpvraag.
Meer dan lhbtq+-vriendelijk
Kort maakt duidelijk verschil tussen lhbtq+-vriendelijk en lhbtq+-affirmatief werken. Vriendelijk zijn betekent dat een cliënt welkom is. Affirmatief werken vraagt meer. Het vraagt kennis van thema’s die kunnen spelen bij lhbtq+-cliënten en het vermogen om die kennis zorgvuldig te gebruiken in diagnostiek en behandeling.
In het boek komen onder meer minderheidsstress, schaamte, trauma, geïnternaliseerde homofobie, genderdiversiteit, seksuele fluïditeit, coming-out en opgroeien in een heteronormatieve samenleving aan bod. Dat maakt affirmatieve zorg geen op zichzelf staande methode voor een kleine groep. Het is een manier van kijken die voorkomt dat belangrijke ervaringen onzichtbaar blijven.
Als verschil buiten beeld blijft
Volgens Kort kan de aanname dat ‘het er niet toe doet’ leiden tot ondermaatse of zelfs ineffectieve zorg. Goede zorg vraagt om nuance. Soms ligt de hulpvraag direct bij identiteit, schaamte, relatievorming of coming-out. Soms speelt er iets anders en is lhbtq+-zijn niet het hoofdonderwerp. Kort benadrukt dat een therapeut beide kanten moet kunnen zien.
Een boek voor iedere zorgprofessional
Het maakt wél uit is geschreven voor therapeuten en andere professionals in de geestelijke gezondheidszorg die lhbtq+-cliënten beter willen begrijpen en begeleiden.
Het boek combineert klinische ervaring, wetenschappelijke inzichten en praktische handvatten. Daarmee helpt het professionals om voorbij goede bedoelingen te komen en beter te begrijpen welke ervaringen, vragen of klachten lhbtq+-cliënten kunnen meenemen naar de spreekkamer. Hulpverlening is maatwerk. Zeker als het op de lhbtq+-cliënt aankomt.
* De afkorting lhbtq geeft niet alle schakeringen weer die er zijn. Na overleg met de auteur, de meelezers en de vertaler hebben we gemeend dat deze afkorting een adequate verwijzing is naar de mensen die in dit boek worden besproken. Elk boek is onderhevig aan nieuwe inzichten en verjaring, en geen enkel boek kan het laatste woord, of de volmaakte representatie zijn voor iedereen. Dit boek is één stap, we hopen dat er nog vele zullen volgen.
Lees meer hierover in Het maakt wél uit
Therapeut Joe Kort schreef dit boek voor zijn collega’s, maar ook voor mensen die niet ‘hetzelfde’ zijn, maar zichzelf. Zonder te vervallen in vakjargon en diagnoses geeft hij advies aan therapeuten, coaches en behandelaars én geeft hij woorden aan mensen die misschien altijd dachten dat het aan hen lag.
