In dit opiniestuk pleit Saskia de Bel (auteur van De perfecte pleaser) voor genderbevrijding: het loslaten van vastgeroeste rolpatronen die vrouwen en mannen beperken. Ze laat zien hoe mental load, zorgtaken en emotioneel werk bijdragen aan overbelasting, en waarom echte gelijkwaardigheid begint met bewustwording, gesprek en het doorbreken van automatische patronen.
Mentale druk door genderrollen
Het zou goed zijn als vrouwen én mannen zich zouden kunnen bevrijden uit hun rigide rollen uit het verleden en zich meer flexibele rollen kunnen aanmeten. Dat zal tijd worden, na duizenden jaren patriarchaat. De prijs van die vastgeroeste genderpatronen is namelijk hoog. Veel te hoog.
Steeds meer mensen – zowel vrouwen als mannen en diverse leeftijdsgroepen- gaan gebukt onder mentale problemen, maar de sterkste stijging is die bij vrouwen tussen 25 en 40 jaar. Door een stapeling van factoren vallen vrouwen met jonge kinderen meer uit dan mannen met jonge kinderen.
Werk en gezin combineren met mental load
Werk en gezin combineren, dat is hét thema dat het leven van veel dertigers en veertigers beheerst. De meeste mannen organiseren de zorg voor het gezin rond hun werk, vrouwen plooien juist hun werk om de zorg voor de kinderen heen. Vrouwen zijn weliswaar meer gaan werken, maar doen thuis ook nog steeds de meeste zorgtaken. Ze voelen zich niet alleen verantwoordelijker voor het huishouden dan mannen, maar hebben ook hogere standaarden. Vooral als het gaat over schoonmaken. Daarbij hebben ze door zwangerschap, bevalling en de periode erna te maken met mentale en fysieke belasting. Maar het meest bepalend voor overbelasting is het altijd maar aan staan door al het denkwerk dat nodig is om het dagelijks leven draaiende te houden. Dit emotiewerk, of mental load, is veelomvattend. Van kinderopvang regelen tot maaltijden plannen, sociale afspraken regelen, en voortdurend meedenken, meevoelen en vooruitdenken. Uitputtend is het, dat altijd maar aan staan, schakelen en je aanpassen. Er zitten maar 24 uren in een dag, dus al die tijd en aandacht gaat wel ten koste van iets. Slaap, bijvoorbeeld, ontspanning en reflectie.
Emotioneel werk en grenzen stellen
Daar komt nog bij dat veel vrouwen in de dienstverlenende sector, zoals het onderwijs en de zorg, waar veel personeelstekorten zijn. Banen waar bovendien óók veel emotioneel werk komt kijken. Daardoor is de focus op anderen zo groot, dat stilstaan bij zichzelf erbij inschiet. Dat zorgt voor vervreemding en het te weinig bewust zijn van eigen grenzen. Laat staan grenzen stellen.
Vrije keuze in taakverdeling
Het gaat er niet om dat iedereen ongeacht de situatie de taken gelijk verdeelt. Dat is iets dat mensen zelf bepalen. Het gaat er wél om dat er sprake is van een vrije keuze. Dat is nu niet het geval. Maar van die ingesleten patronen afkomen is makkelijker gezegd dan gedaan. Denk je dat we met al die goed opgeleide, werkende vrouwen een eind zijn opgeschoten, duikt er weer zoiets op als ‘tradwives’ en een groeiende groep aanhangers van de ‘manosfeer’. Met als boodschap: vrouwen moeten gehoorzamen en voor de kinderen zorgen. Dág gelijkwaardigheid.
Waarom zorgtaken gelijk verdelen vaak niet lukt
Toch wil de helft van alle stellen de zorgtaken gelijk verdelen, maar slechts 1 op de 10 lukt dat. Als kinderen eenmaal hun intrede doen in een relatie, blijkt verzet tegen de krachten van seksestereotypering net zo hopeloos als het negeren van een perswee. De vermoeidheid en spanning die bij het jonge ouderschap komen kijken leiden er makkelijk toe dat je de weg van de minste weerstand neemt. Bij stress is er namelijk geen tijd voor bewustzijn, dan handelen we op de automatische piloot. En die piloot blijkt een van de oude stempel. Voor je het weet, zit je in een veel traditionelere verdeling dan je ooit voor mogelijk had gehouden.
Rolpatronen doorbreken
De oplossingen liggen niet alleen op de werkvloer, maar ook thuis. Het begint met bewustwording. Vrouwen zijn niet verantwoordelijk voor andermans gevoelens of voor het zijn van een perfect gezin. Veel vrouwen leren van jongs af aan om zorgzaam te zijn en zich op te offeren voor hun omgeving, vaak ten koste van zichzelf.
Het betekent ook ruimte maken voor het gesprek aan de keukentafel. Eerlijk verwachtingen bespreken en samen werk- en zorgtaken verdelen. Onderhandelen. Duidelijke afspraken maken. En regelmatig met elkaar praten. Écht praten.
Er is moed voor nodig om bestaande rolpatronen te doorbreken, in te gaan tegen de heersende normen en te onderhandelen met je partner. Natuurlijk moeten mannen meer in huis gaan doen. Maar wij vrouwen moeten ophouden met het management thuis. En dat eeuwige aanpasgedrag.
